Homeکار و چالاکیئینسایكلۆپیدیای كوردستان (كوردستانیكا)

ئینسایكلۆپیدیای كوردستان (كوردستانیكا)

بڵاوكراوه‌ته‌وه‌ له‌ کار و چالاکی سێ شەممە, 10 حوزەیران 2014 06:30

ئینسایكلۆپیدیای كوردستان (كوردستانیكا)

ئینسایكلۆپیدیا( الموسوعة/ دائرة المعارف)ی كوردستان سەرچاوەیەكی تایبەت و بەرهەمێكی زانستیی گشتگیرە بە زمانی كوردی. پوختەی هەموو زانیارییەكان لەبارەی كورد و كوردستانەوە بەپێی بابەت، ناونیشان، ڕوودا، دیاردە و ئاڵوگۆڕی كۆمەڵایەتی، ئابووری، سیاسی و ڕۆشنبیری لە خۆیدا كۆدەكاتەوە. لەمێژە كاتی ئەوە هاتووە خوێنەری كورد سەرچاوەیەكی باوەڕپێكراوی لەو جۆرەی هەبێت، كە هەموو زانیارییەكان بە رێكوپێكی و بە زمانی خۆی تێیدا تۆمار كرابێت. ئەمە یەكەمجارە، كە ئینسایكلۆپیدیایەك بە خواستی كورد خۆیان و لە دامەزراوەیەكی نیشتمانیدا (ئه كاديمياى كوردى)، لە روانگەیەكی نەتەوەییەوە، كاری بۆ بكرێت. گەلانی ئازاد و پێشكەوتووی دونیا لەمێژە خاوەنی ئینسایكلۆپیدیای بەناوبانگی خۆیانن، وەك: (بریتانیكا، ئەمریكانا، ئیرانیكا و... هتد). تەنانەت لە بواری جیاجیای زانستی و مرۆییشدا ئینسایكلۆپیدیای تایبەت هەیە، وەکو ئینسایکڵۆپیدیان ئیسلام، ئینسایکڵۆپیدیای مێژوو، ئەدەب، هونەر...تاد، بۆیە بە پێویستی نازانین باسی دوور و درێژ لە بارەی گرنگی و پێویستی ئینسایكلۆپیدیای كوردستانەوە بکەین.

پاشخانی مێژوویی پرۆژەكە

ئامادەکاری بۆ پرۆژەی ئینسایكلۆپیدیای كوردستان دەگەڕێتەوە بۆ نەوەدەکانی سەدەی ڕابردوو، كاتێ لە ساڵی (1995)، شاندێکی کوردی بە سەرۆکایەتی خوالیخۆشبو د.عیسمەت شەریف وانلی و ئەندامەتی د. جەبار قادر، سەردانی ئەنیستیتوتی رۆژهەڵاتناسیی سەر بە ئەكادیمیای زانستیی رووسیای فیدراڵی کرد. لە کۆبوونەیەکدا لە گەڵ بەڕێوەبەری ئەو دامەزراوە زانستییە بەناوبانگە، باس لە پرۆژەیەكی هاوبەش كرا، کە بریتی بوو لە ئامادەکردنی فەرهەنگی ئیسایکڵۆپیدیایی کوردستان. پاشان لە ساڵی (1996)دا، دوو كۆبوونەوەی فراوان لە برۆکسل بە سەرپەرشتی د. عیسمەت شەریف وانلی و بەشداریی دەستەیەك لە زانایانی كورد و بیانی بەستران.  لە ئەنجامی ئەو کۆبوونەوانە بڕیاردرا (كورتە یا پوختە ئینسایكلۆپیدیای كوردستان) بە ئینگلیزی و كوردی بە هەردوو زاری كرمانجی سه روو و خواروو ئامادە بکرێت. ئەو كاتە لەبەر هۆی دارایی  پرۆژەكە جێبەجێ‌ نەكرا. ئێستا ئەم پرۆژەیە لە چوارچێوەی ئەکادیمیای کوردی و پشتگیری دارایی حكومەتی هەرێمی كوردستان چووەتە بواری جێبەجێكردنەوە. یەكەمین كۆبوونەوە بۆ دەست بەكار بوون و كۆكردنەوەی دەروازە (مەدخەل)ەكان، لە رۆژی پێنجشەممەى رێكەوتی (24/11/2011)، لە ئاكادیمیای كوردی كرا، پاش چەندین كۆبوونەوەی دیكە و كۆكردنەوەی زیاتر لە (10000) دەروازە، پەیوەندی بە زۆربەی هەرە زۆری شارەزایان و پسپۆرانەوە لە کوردستان کرا. لە هەمان کاتدا دەستکرا بە ئامادەکردنی بابەتەکانی ئینسایکڵۆپیدیا.

بوارەکانی کوردستانیکا:

کوردستانیکا لە بارەی کورد و کوردستانەوەیە، بەم واتایە ئەم جیاوازە لە ئینسایکڵۆپیدیا گشتی و تایبەتمەندەکان. بۆ ئەوەی چوارچێوەکەی دیار بێت، ئاماژە بەو بوارانە دەکەین کە  کوردستانیکا دەیانگرێتەوە: 

جوگرافیای کوردستان: لە باری جوگرافیاییەوە هەموو كوردستانی مێژوویی، سەرەڕای پارێزگا و ناوەندەكانیان، شارەكان، شارۆچكەكان، شارەدێیەكان، تەنانەت گوندەكانیش كە پێشینەیەكی تایبەتییان هەبێ‌ یان ناوچەیەكی شوێنەواری بن و یان ڕووداوێكی تایبەتی تێیاندا روویدا بێت باسیان دەكرێت‌ و گوندەكانی دیكەش ئاماژەیان پێ‌ دەكرێ‌. ئەو شوێنانەی ئێستا كوردیان تێدا دەژی و لە جوگرافیای سروشتی كوردستان دابڕاون وەك (كوردەكانی خۆراسان، سۆڤییەت) لە دەروازەی تایبەت بەخۆیاندا باسن دەكرێن‌. ئاماژە بە جوگرافیای مێژوویی كوردستان بە پێی بەڵگە و سەرچاوە مێژووییەكان دەکرێت.  بواری سروشتیش وەکو زەوی ناسی، چیاو چۆل و گەلییەكان، ناوچەكان، سەرچاوە ئاوییەكان، خاكناسی، جۆری پۆششی ڕووەكی، زیندەوەری و...هتد بایەخیان پێدەدرێت. بواری گەشتیاریی و شوێنەوارناسیش ئاماژەی پێویستیان پێدەکرێت.  

ناودارانی کورد و کەسایەتییەکانی کوردستان: لە کوردستانیکا هەوڵدەدرێت هەموو ناودارانی کورد و کەسایەتییە گرنگەکان لە هەر بوارێکی ژیاندا بن، شوێنی شیاوی خۆیان بدرێتێ. بازنەی بژارەكان بەرفراوانە: کەسایەتی زانستی، مێژوویی، ئەدەبی، سیاسی، هونەری، کۆمەڵایەتی، ئەفسانەیی، فۆلکلۆری و پیشەیی...تاد. هەروەها ئەو کەسایەتییە بیانییانەی ڕۆڵی ئەرێنی و نەرێنی بەرچاویان لە مێژووی کورد و ڕووداوەکانی کوردستاندا بینیوە، لە کوردستانیکادا جێگەیان دەکرێتەوە.   

کتێب و سەرچاوە و دیوانی شاعیران: هەموو ئەو كتێب، سەرچاوانەی لە بارەی کورد و کوردستانەوەن، چ ئەوانەی لە لایەن زانایان و نووسەرانی کوردەوە نووسراون، چ ئەو کتێب و بەرهەمانەش کە لە لایەن بیانیانەوە لە بارەی کورد و کوردستانەوە نووسراون. لێرەدا شوێنێکی تایبەت بۆ کتێبە پیرۆزەکانی ئاین و ئاینزاکان تەرخان دەکرێت. 

مێژووی کورد و کوردستان: مێژووی کورد و کوردستان شوێنێکی دیارو بەرچاوی هەیە لە کوردستانیکا. هەموو سەردەمە مێژووییەکان، حکومەت و میرنشینەکان، هێڕش و پەلامارەکانی داگیرکەران بۆ سەر کورد و کوردستان، شارستانی و کولتوری ناوچەیی، ململانێ‌ و رووداوە مێژووییەكان، پێوەندییە مێژووییەكان و...هتد.

 بواری ئابووری: سەرچاوە سروشتی و مرۆییەكان، چالاكی و پیشەكانی بواری ئابووری، نەوت  و گاز و گرنگیی سیاسی– ئابوورییان، سەرچاوە سروشتییەكانی دیكەی وەك: كانگا و كانزاكان و پێوەندی بازرگانی، هاتوچۆ و رێگاوبان و گواستنەوە، كاڵا و جۆرەكانی سەرمایەگوزاری بەشێکن لە بابەتە ئابوورییەکانی کوردستانیکا. 

 بواری كۆمەڵایەتی – رۆشنبیری: باری دیمۆگرافی و گروپە ئەتنیکییەکان، گروپە مرۆییە جیاوازەكان، ئایینەكان، تیرە و تایفە و هۆزەكان، كۆچ و كۆچبەری و جێگۆڕكێ پێكردنی زۆرەملێ‌، دامەزراوە كۆمەڵایەتییەكان...تا، بەشیکی دیکەن لە کوردستانیکا. لە بژاری هەندێ‌ دەروازەی دیكەدا كە بە شێوەیەك لە كۆمەڵگە و مێژووی كورددا بە بەردەوامی هەبوون و لە كولتوری كوردەواریدا بە باش یان خراپ دەوریان هەبووە، وەك: داب و نەریت، بۆنە و جەژنەكان، درەخت و  ئەو رووەك و ئاژەڵانەی تایبەتن بە كوردستان و هێمایەكن لە كەلەپوری كوردیدا دەروازەی تایبەتیان بۆ دادەنرێ‌.

نووسەرانی بابەتەکان:   

 ئینسكڵۆپیدیا بەرهەمی كاری دەستەجەمعییە و هەموو ئەو توێژەر، نووسەر و پسپۆرە کورد و بیانییانەی، کە لە یەکێك لەو بوارانەی لە سەرەوە ئاماژەیان پێکرا خەریکی توێژینەوە و کاری زانستین، دەتوانن بۆ کوردستانیکا بنووسن. بەپێی پسپۆریی جیاواز لە كوردستان و دەرەوەی كوردستان بابەتمان بۆ دەنووسن و پاش پێداچوونەوەی دەستەی ئیدیتۆر (تەحریر)، پێداچوونەوەی گشتی بۆ دەكرێ‌ و ئەمجا بەرگ لە دوای بەرگ چاپ دەكرێ‌. ڕێگە دراوە نووسەران بەم زمانانە بۆ کوردستانیکا بنووسن: کوردی، عەرەبی، تورکی، فارسی، ئینگلیزی، فەرەنسی، ڕووسی، ئەڵمانی و هەر زمانێکی دیکەی کە لە تواناماندا بێت وەریگێڕینە سەر زمانی کوردی. 

 تا ئێستاچی كراوە:

ئاشكرایە كاركردن بۆ ئامادەكردنی ئینساپكلۆپیدیاییەكی زانستیی رێك و پێك، وردەكاری زۆر و هاوكاری هەمەلایەنەی بەرفراوانی پێویستە. بۆیە ئەوەی تا ئێستا ئەنجامدراوە، بریتییە لە یەك لە پێنجی پرۆژەكە. لە راستیدا، زۆرینەی ئەو بابەتانەی بۆ کوردستانیکا نووسراون، كاری یەجگار زۆریان ویستووە، هەر لە وەرگێڕان بگرە، تا دەگاتە چاوخشاندنەوە بە میتۆدی نووسین، رێكخستنەوەیان، تەنانەت زۆرجار دووبارە داڕشتنەوەیان. بە هۆی پابەندبوون بە كات و ماوە، دەستەی ئیدیتۆر پێیان باشبووە، بەبێ‌ رەچاوكردنی شێوە زنجیرەیی ئەلف و بێ بەرگەکان‌، بەش دوای بەش بە شێوازی زنجیرەیی کوردستانیکا بخرێتە بەردەستی خوێنەران، لەبەر ئەوە ئێستا سێ‌ بەش، بە گوێرەی بابەت یاخود دەروازە، كاری كۆتاییان لەسەر دەكرێت.

ئه‌م بابه‌ته‌ 1174 جار خوێندراوه‌ته‌وه‌

« تشرینی یەکەم 2019 »
٢ شەم ٣ شەم ٤ شەم ٥ شەم هەیینی شەممە ١ شەم
  1 2 3 4 5 6
7 8 9 10 11 12 13
14 15 16 17 18 19 20
21 22 23 24 25 26 27
28 29 30 31      

 

 

 

 

 

 

 

Copyright © 2013 Kurdish Academy. All Rights Reserved.